خالى و ديگرى آن را ندارد - كنايه از پنجم ماه مىباشد - نوشتم . نكته : قاعده‌اى در استعمال تاريخ در زبان عربى است كه گاهى عددى كه مىآورند همراه با فعل « خلت - خلون » براى گذشته در مقابل « بقيت - بقين » براى آينده مىباشد ، و هرگاه عدد كم بود مثلا كمتر از ده بود فعل را جمع مىآورند و اگر زياد بود ، فعل را مفرد مىآورند ، مانند : « لأربع خلون ، و لإحدى عشرة خلت » . « 1 » الثاني عشر : معناى دوازدهم لام جاره « بعد » است به اين كيفيت كه لام دلالت مىكند كه فعل قبل بعد از زمان وقوع مجرور تحقق پيدا مىكند ، مانند قول خداوند متعال : أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ ( الإسراء / 78 ) . و مراد از « لدلوك الشمس » ، « بعد دلوك الشمس » مىباشد . و « دلوك » به معناى زوال است و در حديث نبوى آمده است : « صوموا لرؤيته و أفطروا لرؤيته » . « 2 » يعنى : « روزه بگيريد بعد از ديدن هلال ماه - ماه مبارك رمضان - و افطار كنيد بعد از ديدن هلال ماه - ماه شوال - » . و مانند قول متمم بن نويره در سوگ برادر خود مالك بن نويره كه به دستور ابو بكر توسط خالد بن وليد كشته شد : « فلمّا تفرّقنا كأنّي و مالكا * لطول اجتماع لم نبت ليلة معا » « 3 » شاهد : در معناى « بعد » داشتن لام در شعر است . معناى شعر : « پس زمانى كه جدا شديم ما ، گويا من و مالك - بعد از آن همه با هم بودن طولانى - يك شب با هم به سر نياورده‌ايم » . الثالث عشر : سيزدهمين معناى لام جاره ، معيت است ، اين معنا را براى لام جاره بعضى از نحويين ذكر كرده‌اند و براى شاهد مثال آن ، شعر اخير را - شعر متمم بن نويره - ذكر كرده‌اند و گفته‌اند : لام به معناى « مع » در شعر است ، كه چون در شعر

--> ( 1 ) - ر . ك : اللباب : 414 . ( 2 ) - سنن الدار قطني : 2 / 158 و 160 . ( 3 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 565 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 291 .